محسوب مىگرديد ؛ زيرا اين جنگ موجب شد كه ساير قبايل يهود نيز در عين دشمنى با اسلام ، در جاسوسى به نفع مشركين وهماهنگى با منافقين تجديد نظر كنند . به هر حال در اين اقدام مهمّ وجنگ حسّاس وبراي سوّمين بار پرچم اسلام در دست شجاع‌ترين مردم ، اسداللَّه واسدالرسول ، حمزهء سيد الشهدا عليه السلام در اهتزاز بود وآن حضرت بود كه در پيشاپيش سپاه اسلام حركت مىكرد وآن را هدايت مىنمود . « 1 » حمزه سيّد الشهدا در جنگ بدر وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ . « خداوند شما را در بدر يارى كرد ، در حالي كه شما ( نسبت به دشمن ) ناتوان بوديد . » گر چه هدف اصلى ما ادامهء بحث گذشته وارائهء نقش مؤثّر حضرت حمزه در حمايت از اسلام وحضور شجاعانه‌اش در جنگ بدر وأحد مىباشد ولى براي بيان اهمّيت وسرنوشت‌ساز بودن اين حضور ، در اين دو جنگ ، براي اسلام وچگونگى به وجود آمدن آنها ؛ به‌ويژه اينكه جنگ دوّم ( أحد ) به‌وسيلهء مشركين همزمان با شكست آنها در جنگ بدر طرّاحى وپىريزى گرديده است . در ضمن بيان أصل

--> ( 1 ) . كامل ابن أثير ، البداية والنهايهء ابن كثير ، سيرهء ابن هشام ، حوادث سال دوّم هجرت وطبقات ، چاپ ليدن ، ج 3 ، ص 4